251

HÉT INDISCH MAANDBLAD 69e JAARGANG • NR. 7 • JANUARI 2025 • € 6,75 Een huis vol waardevolle schatten, wat kan je ermee? De bijzondere verzameling houtsnijwerk van Bart Laurens Indisch thuis- VO O R WO O R D - Bij de voorplaat W De foto op de omslag van deze Moesson is van Astrid Alling en komt uit haar serie ‘Herinnering aan een moederland.’ ie Moesson al langer leest, herkent de foto misschien wel, omdat we in 2020 een jaar lang iedere maand een foto uit deze serie publiceerden. Indische mensen in hun woonkamer met boven de bank dat zo typerende Indische schilderij, met een vulkaan, een rivier en rijstvelden. Toen we een omslag zochten voor deze editie met als thema ‘Indisch thuis’, kwam het beeld van de familie de la Croix meteen in gedachten naar boven. Astrid Alling slaagde er met haar serie niet alleen in het Indische huishouden feilloos te vangen, maar ook het Indische gevoel. Op de dag dat ik Astrid vroeg of deze foto op de cover mocht, bleek ook de begrafenis te zijn van Bert de la Croix. Zijn zoon vertelde Astrid nog hoeveel plezier hij had gehad bij het maken van de foto. Het was een eer, zei Astrid, als deze foto op de omslag mocht. Een eer, en nu ook een eerbetoon aan Bert. Het project ‘Herinnering aan een moederland’ heeft Astrid inmiddels helemaal afgerond. Ze fotografeert nu onder meer voor het Indische wooncomplex Lieflijk Indië in Haarlem. Ik vraag me af hoeveel mensen thuis nog zo’n Indisch schilderij boven de bank hebben hangen? Veel nog denk ik, al vrees ik dat er in de loop der jaren ook heel wat landschapjes bij de kringloop terecht zijn gekomen. En laten we eerlijk zijn, de meeste van deze landschappen zijn ook geen kostbare meesterwerken zoals bijvoorbeeld de prachtige landschappen van Ernest Dezentjé (1884-1972). Och, om toch zo’n landschap boven de bank te mogen hangen … Indonesisch landschap E. Dezentjé Maar het gaat natuurlijk ook niet om de financiële waarde van een schilderij. Het gaat om de herinneringen en het gevoel die het landschap oproept. Het brengt een stukje Indië in huis, iets wat was en alleen nog leeft in jouw herinneringen, of in de verhalen die je hoort over vroeger. De schilderijen, maar ook andere typisch Indische elementen in ons huis, herinneren ons aan waar we vandaan komen en wie we zijn. En dat is onbetaalbaar. Foto: Ashley de Groot Op deze foto staan Bert en Marijke de la Croix. Marijkes zus Irene bracht het schilderij in 1975 mee als cadeau uit Indonesië. Marijke vertelde aan Moesson : ‘Het is echt een tafereeltje van daar, met rijstvelden en zo’n mooi watertje. Ik heb als kind in Tjimahi gewoond en daar had je ook zo’n soort berg als op het schilderij, die noemden we gunung bohong. De eerste keer dat ik naar beneden rende, rolde ik zo de heuvel af. Maar het schilderij is vooral een herinnering aan mijn zus Irene, die inmiddels jammer genoeg overleden is.’ 3Inhoud REPORTAGE 10 Het verhaal achter het voorwerp Een kijkje op de taxatiedag van het Venduehuis ACHTERGROND 16 20 Opgeruimd staat netjes Senang Organizing schept ruimte en rust in huis. 10 Een laatste cultuurgoede dag De noodzaak van cultuurspecifieke ouderenzorg. . HISTORISCH 28 Toen froeher: wonen in Indië Het leven op Java rond 1900. FOTOREPORTAGE 36 Indisch thuis Overpeinzingen bij interieurfoto’s van familie. INTERVIEW 42 Uit het goede hout gesneden Op bezoek bij beeldenverzamelaar Bart Laurens. 20 COLUMNS 15 25 26 35 56 Robin Block: Oh Brave New World Jessica Anthonio: Rommel Frans Leidelmeijer: Mijn wooncarrière Aubrey van Leeuwen: Sudah, later Patricia Jacob: Mokka BOEKOE 32 4 Blikvangers uit de Indische bibliotheek Thom Hoffman over Kromo Blanda van Hendrik Tillema. 28SERIE 41 Coos Versteeg: Belanda tussen de Indo’s Voor een plotselinge gast aan tafel was bij ons geen plaats. MAKAN 56 58 Maureen Tan Warung Ansinah, de authentieke Padangse keuken. Indo Trek De Indische smaakreis van Georgine Kwa. IEDERE MAAND 6 8 9 47 48 52 50 51 56 Indopuzzel Oleh Oleh Abonneepagina Een leven lang abonnee Max en Gerry Rijkschroeff Belanja in de Moessonshop Nieuws uit de winkel 52 Op pad met Kimberley 54 Ingelijst: De opa van 62 42 Nieuwtjes 64 65 66 67 Deze maand: Charlie Chan Dagelet Cindy Rodermond-Snabilé Anak Moesson: Dylana, Wauw Minangkabau, Knuffelbuffel en typisch Indische dingen. Gezien: Indonesian Dialogues Beleven Ting Ting Colofon Cover: Bert en Marijke de la Croix gefotografeerd door Astrid Alling. 5- R EP O R TAG E - Het verhaal achter het voorwerp Op 14 december organiseerde het Venduehuis Den Haag samen met Moesson en het Cobramuseum een taxatiedag voor Indische kunst. Dat was niet voor het eerst, en zeker niet voor het laatst, want op deze manier hoopt het Venduehuis natuurlijk verborgen kunstschatten te ontdekken. Maar wie denkt dat het hier alleen om geld gaat, heeft het mis. Door Vivian Boon Om privacy redenen worden de bezoekers aan de taxatiedag in dit artikel niet bij naam genoemd. H et winkelcentrum van Amstelveen is razend druk op deze een na laatste vrijdag voor kerst. Op de ijsbaan wordt geschaatst door lachende kinderen, er staat een rij bij de viskraam en overal lopen mensen kriskras door elkaar met boodschappentassen om de arm. Maar tussen al die mensen pik je ze er me-teen uit: de mensen die op weg zijn naar het Cobramuseum dat tegen het stadshart aan ligt. Ze hebben ook een tas aan de arm, of twee, maar dragen die, of een in lakens ingepakt vierkant, voorzichtig door de massa richting de ingang van het museum. Want daar is nu niet alleen de expositie van Jeroen Krabbé die 80 is geworden, maar ook de taxatiedag van het Venduehuis Den Haag. Het Venduehuis, dat aan de Nobelstraat in het centrum van Den Haag gevestigd is organiseert dit soort taxatiedagen al jaren en door het hele land. 10 ‘We kiezen wel altijd plaatsen uit waarvan we denken dat daar veel mensen wonen met binding met het onderwerp,’ vertelt Chris Vellinga, expert Indonesische kunst en adjunct-directeur van het veilinghuis. ‘Amstelveen kent best een aardige Indische gemeenschap, dus hebben we ook een advertentie in het lokale krantje gezet. Maar eerder hebben we ook een keer een taxatiedag in Nijmegen georganiseerd bijvoorbeeld.’ De taxatiedagen bieden een uitkomst voor mensen met bijzondere voorwerpen in huis. Ook bij Moesson melden zich regelmatig mensen die spullen van hun familie hebben gekregen, of het huis van overleden familieleden moeten opruimen en niet weten wat ze precies met al die Indische houtsnijwerken, schilderijen, krissen en zilverwerk aan moeten. Wegdoen is moeilijk vanwege de emotionele waarde, maar alles maar bewaren is ook niet altijd een optie. En jongere generaties hebben ook niet altijd de binding met de voorwerpen die oudere generaties wel hadden. De financiële waarde van spullen laten bepalen kan dan helpen in het beslisproces.v.l.n.r. Andrew Mattijssen, Frans Leidelmeijer, Marjolein Regout, Chris Vellinga, Philip Hartman. In een grote zaal staan tafels langs de randen opgesteld voor de deskundigen van het veilinghuis: Frans Leidelmeijer (expert Indische kunst), Philip Hartman (expert wapens, zoals krissen), Marjolein Regout (expert schilderijen), Andrew Mattijssen (expert keramiek) en Chris Vellinga zelf. Ongeveer zestig mensen hebben een afspraak gemaakt om langs te komen vandaag. Zij kunnen aanschuiven bij de deskundigen en niet alleen vragen naar de waarde van hun object, maar er ook meer over te weten komen. ‘Er waren mensen die ons mailden en al een foto meestuurden. Sommigen hebben we op basis van hun foto al kunnen laten weten dat het voorwerp geen bijzondere geschiedenis had, of dat niet heel veel waard was,’ vertelt Chris. ‘Maar er zaten ook veel interessante aanmeldingen tussen. Het is altijd spannend om te zien wat zo’n dag brengt.’ ‘Ja spannend hè?’ zegt een dame terwijl ze een doek openvouwt en voorzichtig een ingelijste aquarel tevoorschijn haalt. ‘Oh kijk, dat lijkt Ni Pollok wel, maar dan wel duidelijk door een amateur geschilderd,’ reageert Chris Vellinga. De lichte teleurstelling is meteen op het gezicht van mevrouw te zien. Ni Pollok was de muze en vrouw van de Belgische schilder Adrien-Jean Le Mayeur de Merprès(1880-1958). Hij kocht een stuk land bij het strand van Sanur en bouwde er een huis en studio en trouwde zijn muze. Hij schilderde haar voornamelijk alleen, maar soms ook samen met vriendinnen. ‘Daar in Sanur ontving hij ook andere kunstenaars. Het is heel goed mogelijk dat er een amateurschilder bij was en haar heeft geportretteerd. Maar je ziet dat hij weinig verstand had van de anatomie van het lichaam. Kijk maar naar die handen en die arm. Het is een leuke afbeelding, maar nee, weinig waard.’ Aquarel van Ni Pollok Dit is geen goedkoop souvenir ‘Jammer,’ zegt de mevrouw die het schilderijtje heeft gekregen, het komt niet uit de familie. ‘Nee, mijn ouders kwamen met elf kinderen op de Johan van Oldenbarnevelt naar Nederland. Ze kwamen hier met niets. Ze hadden één kist mee, die nog altijd bij ons thuis staat. De kinderen moesten allemaal kleren over elkaar dragen om maar zoveel mogelijk mee te nemen. Ze mochten één kussensloop gebruiken om wat in mee te nemen. Ik ben in Nederland geboren, als veertiende en jongste kind. We hebben heel lang in armoede geleefd.’ 11- AC H T ER G R O N D - Een laatste cultuurgoede dag Ouder worden, omringd door leeftijdsgenoten uit je eigen Indische of Molukse cultuur: is daar behoefte aan? En is dat, gezien het huidige zorgbeleid, nog haalbaar? Moesson ging op onderzoek uit. Door Jessica Anthonio 20In de ouderenzorg is de laatste tien jaar veel veranderd. Met de invoering van de Participatiewet in 2015 werd de zorg voor ouderen overgeheveld naar gemeenten. Niet alleen werd het bureaucratisch ingewikkeld omdat elke gemeente andere regels hanteert, ook de druk op mantelzorgers en familie nam toe, en die zal alleen maar groter worden. Het afgelopen jaar was 21 procent van de bevolking 65 jaar of ouder. Dat zijn ruim 3,8 miljoen mensen. Vijf procent van de bevolking is al boven de tachtig. Nu inmiddels ruim twee miljoen mensen in Nederland een binding hebben met voormalig Nederlands-Indië, kun je je voorstellen dat ook in onze community een enorme vergrijzing heerst die extra druk op de familie legt. De schatting is dat in 2040 het aantal 80-plussers is verdubbeld. Daarbij is er een chronisch tekort aan zorgpersoneel, laat staan aan personeel van Indische of Molukse komaf. Is cultuurspecifieke ouderenzorg - zorg die is afgestemd op de culturele normen en waarden - nog wel toekomstbestendig en hoe moeten we dat vormgeven? Over de toekomst van de zorg luiden de noodklokken. Klinkt de behoefte aan cultuurspecifieke zorg net zo hard? BEHOEFTE SINDS AANKOMST Ja, die behoefte schreeuwt misschien wel harder dan ooit tevoren. Al sinds de jaren 50 ontstonden initiatieven om ouderen die de oversteek van Indonesië naar Nederland hadden gemaakt en hulpbehoevend werden, te ondersteunen. De drie grote Indisch/Molukse verpleeghuizen die wij vandaag de dag nog kennen, hebben hun oorsprong in die tijd. 21- H I STO R I SC H - Toen froeher: wonen in Indië Hoe zag het leven eruit op Java rond 1900? Max Rooyackers (24) maakte een reconstructie. Door Max Rooyackers Foto’s: Nationaal Museum van Wereldculturen, Prentenkabinet Universiteit Leiden, particulier bezit. E en groet galmt door de voortuin in de late ochtend. Het bezoek maakt zijn komst bekend aan de bewoners, die liggen te rusten in hun krossi malas (ligstoel) in de voorgalerij. Thuis is het rustig. De kleintjes zitten op de zeven jaar durende Europese Lagere School (ELS). De oudere kinderen werken of - als de familie het kan betalen zetten hun onderwijs voort op de vijf jaar durende Hoogere Burgerschool (HBS). Begin 1900 stelt het openbare onderwijs nog niet veel voor. De Nederlandse taal, cultuur en geschiedenis overheerst in het klaslokaal, ondanks dat maar een derde van de eersteklassers Nederlands spreekt, een derde het begrijpt en de rest geen Nederlands kent. Ook is één op de tien leerlingen van Javaanse of Chinese afkomst. Het schoolplein is neutraal terrein, waar de spelende kinderen naast Nederlands ook Maleis, Javaans en petjoh spreken. Om half één gaat iedereen naar huis, voordat het te warm wordt. Als de ochtend voorbij is verplaatst het Indische leven begin 1900 zich voor enkele uren naar de schaduw. Familie, vrienden en collega’s komen bij elkaar in de voorgalerijen, waar iets van een briesje nog wat koelte brengt. Rustend in hun schommelstoelen nippen de aanwezigen wat uit hun glazen thee of air belanda, Nederlands water, zoals bruiswater wordt genoemd. 28