219

HÉT INDISCH MAANDBLAD 69e JAARGANG • NR. 3 • SEPTEMBER 2024 • € 6,60 Eten bij Warung Pas Voedselbank precies goed in Bandung Geef2- VO O R WO O R D - Toewijding en productie die veel voeten in de aarde heeft gehad en waar we als team hard aan hebben gewerkt. Maar tijd om op dat moment even te genieten is er niet. Want nadat ik de bloemen heb overhandigd, haast ik me naar de foyer. Daar zijn mijn zoon en Jessica druk bezig hapjes klaar te zetten die ik de dag ervoor heb ingekocht en we die ochtend samen hebben klaargemaakt. Ricci doet ondertussen de belangrijke ronde langs de gasten en ik trek snel een doos Moessons tevoorschijn en pak het pinapparaat, zodat mensen de nieuwste editie kunnen kopen. ‘Jij bent van hier, van de kassa toch?’ vraagt een meneer. ‘Ik ben mijn paraplu kwijt, weet je waar ik die kan vinden?’ Ik moet hem het antwoord schuldig blijven, want ik ga helaas niet over de gevonden voorwerpen. ‘Oh Vivian, nu ik je toch zie, kan je mij vertellen hoe ik bij mijn digitale abonnement kom?’ Ik wil wel, maar nu helpen lukt even niet, want de volgende staat al te trappelen om een zomernummer aan te schaffen en mijn hand te schudden uit dank voor de leuke middag. Een paar dagen later sta ik in de winkel. Een gezellige Indofoodtour komt langs voor een kleine proeverij en een praatje. Ik vertel over de geschiedenis van het tijdschrift en help mee met het maken van de cappuccino’s en serveer de kwee lapis en koningskroon. ‘Goh jij doet ook alles zeg, als hoofdredacteur.’ Ja, dat klopt, denk ik. En ik niet alleen. Bij Moesson doet iedereen alles, en alles samen. Als het druk wordt in de winkel en Cindy, Miriam of Julia kunnen het even niet alleen aan, dan springen Ina en Angela van de administratie bij, of de redactieleden. Alle bestellingen worden handmatig verwerkt, en pakketjes brengen we zelf naar de post, met een karretje als het er veel zijn. Ricci brengt een keer per week het oud papier en de vuilniszakken weg, want wij zijn niet vroeg of laat genoeg aanwezig om het vuil aan de weg te kunnen zetten. We maken zelf schoon, doen zelf inkopen bij de groothandel, en lappen zelf de ramen. En dan hebben we bijna allemaal ook nog ander werk, want Moesson is een kleine organisatie en wij kunnen fulltime salarissen niet betalen. Dus als u om 23.50 uur een boek bestelt in onze webshop, bedenkt u dan dat wij geen Bol.com zijn en dat wij u geen twintig mailtjes kunnen sturen om elke stap van uw pakketje te laten volgen. En dat uw pakketje niet de volgende ochtend bij u bezorgd kan worden, maar pas twee of drie dagen later. En dat als er iemand ziek is, wij niet meteen vervanging hebben, of tien collega’s die het werk wel even overnemen. Maar weet wel dat uw bestelling met toewijding wordt verwerkt, iedere high tea in onze winkel met zorg wordt bereid, en elke editie met liefde voor het vak en het Indische wordt gemaakt. Foto: Ashley de Groot E Zaterdag 6 juli, OBA Amsterdam. Terwijl het applaus in de zaal klinkt en collega Jessica foto’s maakt, haast ik mij de coulissen in om bloemen te pakken voor de gasten. We hebben net de première beleefd van onze documentaire Op zoek naar antwoorden. 3Inhoud ACHTERGROND 10 50 Let’s help Waarom we geven aan goede doelen Nog altijd Tjalie’s Angel ‘Moesson goedemiddag, met Ina van Marwijk’ HISTORISCH 20 NASSI voor spijtoptanten De hulpactie uit 1960 REPORTAGE 26 36 40 De tribe van Nessie 44 Een extraatje voor je medemens Groeten uit … Utrecht Gendis’ droom Over hoe Gendis een voedselbank in Bandung opende IN MEMORIAM Wieteke van Dort (1943-2024) 44 46 48 I.M. door Ricci Scheldwacht Yvonne Keuls neemt afscheid Lezers nemen afscheid BOEKOE 32 53 Blikvangers uit de Indische bibliotheek Thom Hoffman over Uit Dajakland Greep uit de kast 58 465 20 MAKAN 56 58 Maureen Tan gaat langs bij Jiwa Jawa Warung Pas Het nieuwste restaurant in Amsterdam COLUMNS 17 35 24 55 63 Robin Block: Jorrit de Tegelzetter Jessica Anthonio: Wederkerigheid Frans Leidelmeijer: Young Artists Patricia Jacob: Klapperijs IEDERE MAAND 6 8 9 18 19 54 61 62 64 65 66 67 40 Nieuwtjes Indopuzzel Oleh Oleh Abonneepagina Ingelijst: de familie van Mary Hardey Nieuws uit de winkel Insta Indo Anak Moesson: Juna, maak zelf es manga en leuke weetjes Gezien: What if Beleven Ting Ting Colofon Cover: Schoolkinderen bij de voedselbank in Bandung, Wibowo Wibisono. 5De steun voor grote goedendoelenorganisaties neemt af, maar kleine goede doelen bloeien als nooit tevoren. Door Ricci Scheldwacht 10Een jonge artiest organiseert een wedstrijd muurschilderen voor de jeugd in Jogjakarta. Shutterstock, door Rizky Ade Jonathan. 11groot verhaal achter een klein lepetje 20- H I STO R I SC H - NASSI voor spijtoptanten Nog altijd berichtten we af en toe over oude, hulpbehoevende Indische mensen die in Indonesië zijn achtergebleven. In 1960 kwam NASSI een grote groep te hulp. Door Marjolein van Asdonck De fragiele relatie tussen de ‘Indonesiërs-door-geboorte’ en de ‘Indonesiërs-door keuze’ kwam steeds meer onder druk te staan door het oplopende Nieuw-Guinea conflict met als climax - na de verwerping van de Nieuw-Guinea-resolutie in de VN op 29 november 1957 - Zwarte Sinterklaas. Werd van Indo’s tijdens oorlog en nasleep nog verwacht dat ze proNederland waren; na de soevereiniteitsoverdracht wilde Nederland juist dat ze massaal zouden kiezen voor de Indonesische nationaliteit. Het verkrijgen van een Nederlands paspoort werd tegengewerkt zodat zo min mogelijk Indo’s de oversteek zouden wagen. Maar voor de meesten van hen was het leven in de jonge republiek Indonesië een hel. Ze kregen spijt van hun keus en wilden alsnog naar Nederland. Binnen twee jaar na de soevereiniteitsoverdracht van 27 december 1949 konden in Indonesië verblijvende Nederlanders die in Indonesië waren geboren of daar ten minste zes maanden hadden gewoond en ouder waren dan 18 jaar, opteren voor het warga negara Indonesia (het Indonesisch staatsburgerschap) óf hun Nederlandse nationaliteit behouden. Geschat wordt dat zo’n 31 duizend personen, voornamelijk Indo-Europeanen, onder druk van de Nederlandse regering kozen voor de Indonesische nationaliteit. De regering zag voor de grote groep Indo’s geen toekomst in Nederland en wilde de overkomst van deze ‘in Indonesië gewortelden’ (of in eerdere woorden van Indische nationalist Dahler: ‘te klein, te bruin’) tegen- gaan. Het verkrijgen van een Nederlands paspoort werd daarom op verschillende manieren tegengewerkt. Door de chaos van de Japanse bezetting en onafhankelijkheidsoorlog ontbrak het de meesten aan papieren om hun nationaliteit te kunnen bewijzen. Deze mensen waren een makkelijk slachtoffer voor de bureaucratie. Na, en zelfs al tijdens de optieperiode verslechterde de situatie voor Indo’s in Indonesië. De keuze voor het warga negara Indonesia bleek geen garantie voor een probleemloze toekomst in de nieuwe republiek. Er was sprake van discriminatie, variërend van buitensluiten op de werkvloer, ontslag, tot kloppartijen op straat. Zwarte Sinterklaas noemen we het diplomatieke dieptepunt tussen Indonesië en Nederland van begin december 1957, toen Indonesië op 3 december de landingsrechten van de KLM introk, Nederlanders geen visa meer kregen en alle financiële transfers naar Nederland werden geblokkeerd. Vervolgens werden op 4 december alle Nederlandse publicaties verboden, en op 5 december werd zaakgelastigde Albert Hendrik Hasselman ontboden en gesommeerd alle Nederlandse consulaten te sluiten. Alle Nederlanders dienden Indonesië te verlaten. Ondertussen bezetten Indonesische menigten grote Nederlandse bedrijven en verklaarden ze tot bezit van de Republiek. Ondanks dat de Indonesische regering snel tot het besef kwam dat niemand gebaat was bij deze situatie, nam de sociale isolatie, werkloosheid en slechte huisvesting onder Indo’s alleen maar toe. 21- R EP O R TAG E - De tribe van Nessie Vanessa Wattimena, beter bekend als Nessie, gaat het derde jaar in als ambassadeur van Het Stoelenproject. De stichting biedt laagdrempelige opvang voor dak- en thuislozen in Amsterdam. Ze bieden een veilige warme omgeving, een matras om op te slapen en een warme maaltijd. En daar komt Nessie om de hoek kijken. Een keer per maand kookt ze met een groep vrijwilligers een heerlijke maaltijd voor mensen die wel wat extra’s kunnen gebruiken. Door Jessica Anthonio W e zagen al veel mooie initiatieven van Nessie voorbijkomen op Instagram, waaronder Het Stoelenproject. Voor deze editie vroegen we haar of we een dagje mee konden lopen om te zien hoe dat in zijn werk gaat. ‘Alles voor Het Stoelenproject!’ zei ze. ‘Wees welkom!’ Begin augustus reisden we af naar het centrum van Amsterdam waar we warm werden onthaald door een kleine bundel van positieve energie. ‘Hi, ik ben Ness, ik geef je gelijk een hug!’ zei ze toen we de keuken binnenstapten. ‘Vandaag komen er rond de 150 mensen boodschappen doen bij de voedselbank. Die wordt ook in dit pand georganiseerd. In de zomermaanden als de nachtopvang dicht is, kook ik samen met mijn vrijwilligers een keer per maand voor de voedselbank in plaats van voor de dak- en thuislozen. We gaan gewoon door hoor!’ 26